Bệnh vảy nến là gì?

vảy nến (Psoriasis) là một bệnh viêm da mãn tính qua trung gian miễn dịch, ảnh hưởng khoảng 2–5% dân số toàn cầu theo các nghiên cứu truyền thống [2], và 4,4% theo khảo sát quốc tế quy mô lớn gần đây nhất năm 2025 [1]. Bệnh có thể gặp ở mọi lứa tuổi, mọi chủng tộc, với phân bố tuổi khởi phát 2 đỉnh: đỉnh thứ nhất ở độ tuổi 15–20 (hoặc trước 35 tuổi) [3], và đỉnh thứ hai ở độ tuổi 55–60. vảy nến thể giọt — một thể thường bùng phát sau nhiễm khuẩn hoặc nhiễm virus — lại xuất hiện nhiều ở trẻ em và thanh thiếu niên.

Điều gì xảy ra với da khi bệnh hoạt động?

Trong điều kiện bình thường, các tế bào sừng (keratinocytes) hoàn thành chu kỳ sống trong khoảng 28 ngày: sinh ra ở lớp sâu nhất của biểu bì, trưởng thành và bong đi một cách tự nhiên [4]. Khi bệnh vảy nến hoạt động, chu kỳ này bị phá vỡ nghiêm trọng:

• Tế bào sừng bị kích thích nhân lên chỉ trong 3–5 ngày — nhanh gấp khoảng 6–9 lần so với bình thường [4].
• Da không kịp bong tế bào cũ trước khi tế bào mới đã được đẩy lên bề mặt.
• Tế bào chết tích tụ thành các mảng dày, đỏ, có vảy trắng bạc đặc trưng — thường gặp ở da đầu, khuỷu tay, đầu gối và thân mình, nhưng có thể xuất hiện ở bất kỳ vị trí nào trên cơ thể.

Nguyên nhân của bệnh vảy nến

vảy nến là một bệnh đa yếu tố: nền tảng di truyền tạo ra cơ địa dễ mắc bệnh, trong khi các tác nhân bên ngoài đóng vai trò “bật công tắc” khởi phát hoặc làm trầm trọng thêm tình trạng bệnh.

Yếu tố di truyền và miễn dịch

Người có người thân bị vảy nến có nguy cơ mắc bệnh cao hơn đáng kể. Ở cấp độ miễn dịch, bệnh xảy ra khi hệ thống bảo vệ cơ thể — thay vì chỉ chống lại tác nhân ngoại lai — lại tấn công nhầm vào chính các tế bào da, kích hoạt chu trình viêm và tăng sinh tế bào liên tục. Đây là lý do vảy nến được phân loại là bệnh viêm da qua trung gian miễn dịch (immune-mediated inflammatory disease — IMID), một nhóm bệnh rộng hơn “tự miễn” thuần túy, phản ánh vai trò đan xen của cả miễn dịch thích nghi lẫn miễn dịch bẩm sinh trong cơ chế bệnh sinh [4].

GS.TS. Michael Tirant, PGS.TS. Nguyễn Văn Thường – Giám đốc Bệnh viện Da liễu Trung ương và GS.TS. Torello Lotti tại Hội nghị Da liễu miền Bắc năm 2019.

Các yếu tố khởi phát

GS.TS. Michael Tirant, sau hơn 35 năm nghiên cứu lâm sàng, đã xác định hai nhóm tác nhân:

• Tác nhân khởi phát chính (Primary triggers): Những yếu tố có thể kích hoạt bệnh lần đầu hoặc gây tái phát, bao gồm nhiễm khuẩn họng (đặc biệt do Streptococcus), chấn thương da, stress kéo dài, một số loại thuốc (lithium, beta-blocker, thuốc chống sốt rét).
• Tác nhân duy trì (Secondary triggers): Những yếu tố không gây ra bệnh nhưng liên tục làm bệnh nặng hơn hoặc khó kiểm soát hơn, thường liên quan đến lối sống: chế độ ăn uống thiếu lành mạnh, tiếp xúc với hóa chất, rượu bia và hút thuốc lá.

Hiểu rõ tác nhân cá nhân của từng bệnh nhân là bước đầu tiên và quan trọng nhất trong xây dựng phác đồ điều trị hiệu quả.

Chế độ ăn uống và bệnh vảy nến

Mối liên hệ giữa dinh dưỡng và vảy nến đã được ghi nhận từ lâu trong y học cổ truyền và ngày càng được củng cố bởi các bằng chứng khoa học hiện đại. Chế độ ăn không trực tiếp chữa khỏi bệnh, nhưng có thể tác động rõ rệt đến mức độ viêm toàn thân và tần suất tái phát [8,9].

Một số nguyên tắc chung được khuyến nghị cho đa số bệnh nhân vảy nến:

• Hạn chế thịt đỏ và thịt chế biến sẵn
• Giảm đường và thực phẩm có chỉ số đường huyết cao
• Tăng cường rau xanh và cá (đặc biệt cá béo như cá hồi, cá thu — bằng chứng hỗ trợ đến từ chế độ ăn toàn phần, không nhất thiết từ viên bổ sung omega-3 đơn thuần)
• Tránh rượu bia
• Duy trì cân nặng hợp lý, tránh thừa calo

Vì mỗi bệnh nhân có thể có các thực phẩm riêng làm bệnh nặng lên, chúng tôi khuyến nghị xây dựng chế độ ăn cá nhân hóa dựa trên đánh giá lâm sàng, thay vì áp dụng một công thức chung.

Các thể vảy nến thường gặp

vảy nến không phải một bệnh duy nhất — đây là một nhóm bệnh với nhiều thể lâm sàng khác nhau, mỗi thể có biểu hiện, vị trí tổn thương và hướng điều trị riêng:

Phương pháp điều trị tại Dr Michaels Skin Clinic

Điều trị vảy nến thông thường thường xoay quanh corticosteroid tại chỗ, nhựa than (coal tar), liệu pháp ánh sáng UV, hoặc thuốc toàn thân trong các trường hợp nặng. Tuy nhiên, các phương pháp này chủ yếu kiểm soát triệu chứng mà chưa giải quyết tác nhân khởi phát cơ bản.

Tại Dr Michaels Skin Clinic, chúng tôi áp dụng phác đồ điều trị từ thảo dược tự nhiên thuần túy — được GS.TS. Michael Tirant nghiên cứu và phát triển trong hơn 35 năm tại Úc và châu Âu. Toàn bộ hoạt chất sử dụng trong phác đồ đều có nguồn gốc thực vật, không chứa hóa chất tổng hợp hay hormone. Phương pháp này:

• Không chứa corticosteroid — loại bỏ nguy cơ teo da, nhãn áp tăng và các tác dụng phụ dài hạn đặc trưng của steroid.
• Các hoạt chất thảo dược thiên nhiên — được sản xuất tại Úc theo tiêu chuẩn dược phẩm châu Âu, không chứa hóa chất tổng hợp, không hormone, không chất bảo quản độc hại.
• Kết hợp thuốc bôi ngoài da và thuốc uống thảo dược — chiết xuất từ các loại thảo dược chọn lọc (tinh dầu hạnh nhân, dầu jojoba, bơ, cà rốt, hoa cúc, oải hương, hương thảo và nhiều loại khác), tác động đồng thời lên bề mặt tổn thương và cơ chế viêm bên trong.
• Cá nhân hóa phác đồ — theo từng thể bệnh, mức độ tổn thương, tiền sử và yếu tố khởi phát riêng của từng bệnh nhân.
• Tích hợp tư vấn lối sống và dinh dưỡng — vì kiểm soát tác nhân thứ phát là yếu tố then chốt để duy trì kết quả lâu dài.

Cơ chế hoạt động của phương pháp Dr Michaels

Giải thích đơn giản — dành cho tất cả bệnh nhân

Điều trị vảy nến thông thường chủ yếu tác động “từ ngoài vào”: corticosteroid ức chế viêm tại chỗ, liệu pháp ánh sáng UV làm chậm phân chia tế bào da. Những phương pháp này kiểm soát triệu chứng hiệu quả trong ngắn hạn, nhưng không can thiệp vào gốc rễ của chu trình tăng sinh tế bào bất thường.

Phác đồ Dr Michaels tiếp cận theo hướng khác: sử dụng hoạt chất thảo dược tự nhiên để tác động trực tiếp vào bộ máy năng lượng và vòng đời của tế bào sừng — đây chính là nơi xảy ra sự rối loạn cốt lõi trong bệnh vảy nến.

Các hoạt chất thảo dược tự nhiên trong công thức Dr Michaels — được chiết xuất và chuẩn hóa từ thực vật — thâm nhập vào tế bào da và tích tụ tại ty thể: “nhà máy điện” cung cấp năng lượng cho mọi hoạt động của tế bào. Tại đây, chúng làm gián đoạn quá trình sản xuất năng lượng của các tế bào sừng đang tăng sinh quá mức, đồng thời kích hoạt một cơ chế tự nhiên gọi là chết tế bào theo chương trình (apoptosis) — tức là tế bào da bị lỗi nhận tín hiệu và tự hủy theo đúng trình tự sinh lý, thay vì tiếp tục nhân lên mất kiểm soát.

Kết quả cuối cùng: tốc độ tăng sinh biểu bì giảm xuống, các mảng vảy nến dần phá vỡ, da bình thường hóa từ bên trong.

Cơ sở phân tử — dành cho người muốn tìm hiểu sâu hơn

Để biết thêm thông tin hoặc đặt lịch khám, vui lòng liên hệ:

Tài liệu tham khảo

[1]  Skayem C, Taieb C, Halioua B, Baissac C, Saint Aroman M. Epidemiology of Psoriasis: A Worldwide Global Study. Acta Derm Venereol. 2025;105:adv42945. doi:10.2340/actadv.v105.42945. PMC11934277. [Tỷ lệ hiện mắc toàn cầu 4,4%]

[2]  Michalek IM, et al. A systematic review of worldwide epidemiology of psoriasis. J Eur Acad Dermatol Venereol. 2017;31(2):205–212. [Tỷ lệ hiện mắc 2–5%]

[3]  StatPearls – Plaque Psoriasis. NCBI Bookshelf NBK430879 (cập nhật 2025). [Thể mảng 80–90% ca bệnh; phân bố tuổi 2 đỉnh: đỉnh 1 trước 35 tuổi (NBK430879) hoặc 15–20 tuổi (NBK448194); đỉnh 2 ở 55–60 tuổi]

[4]  Rendon A, Schäkel K. Psoriasis Pathogenesis and Treatment. Int J Mol Sci. 2019;20(6):1475. PMC7014874. [Chu kỳ tế bào sừng: 28 ngày bình thường → 3–5 ngày trong vảy nến]

[5]  Wei J, Wang Y, Chen Y, et al. Global burden of psoriasis from 1990 to 2021 and potential factors: a systematic analysis. J Invest Dermatol. Published online September 8, 2025. doi:10.1016/j.jid.2025.08.038. PMID:40930460. [Gánh nặng toàn cầu và xu hướng tăng; GBD 2021]

[6]  Alinaghi F, et al. Prevalence of psoriatic arthritis in patients with psoriasis: A systematic review and meta-analysis. J Am Acad Dermatol. 2019;80(1):251–265. PMID:29928910. [Tỷ lệ PsA: 19,7% (KTC 95%: 18,5–20,9%)]

[7]  Coates LC, et al. Predictive factors of psoriatic arthritis in a diverse population with psoriasis. Ther Adv Musculoskelet Dis. 2024;16. PMC10785733. [PsA: 10–30% bệnh nhân vảy nến]

[8]  Musumeci ML, et al. The role of lifestyle and nutrition in psoriasis: Current status of knowledge and interventions. J Eur Acad Dermatol Venereol. 2022;36(12):2277–2285. PMID:35790061. [Chế độ ăn, omega-3, rượu bia]

[9]  Meixiong J, et al. Evidence-based dietary recommendations for patients with psoriasis: A systematic review. J Allergy Clin Immunol Pract. 2022;10(10):2657–2666. [Thịt đỏ, đường, rượu làm nặng thêm bệnh]

[10]  Tirant M. Psoriasis and the role of natural therapies. Psoriasis & Eczema Clinic Publications, Australia. [Phân loại tác nhân khởi phát Primary/Secondary triggers; phác đồ Dr Michaels — nguồn nội bộ, xem bằng chứng lâm sàng độc lập tại [11][12]]

[11]  França K, Hercogova J, Fioranelli M, et al. A European prospective, randomized placebo-controlled double-blind study on the efficacy and safety of Dr Michaels® (also branded as Soratinex®) product family for stable chronic plaque psoriasis. J Biol Regul Homeost Agents. 2016;30(2 Suppl 3):9-14. PMID: 27498652. [RCT 142 bệnh nhân; giảm PASI 86% sau 8 tuần; p<0,001]

[12]  França K, Hercogova J, Fioranelli M, et al. Investigation of the efficacy and tolerability of Dr Michaels® (also branded as Eczitinex® and Itchinex®) topical products in the treatment of atopic dermatitis in children. J Biol Regul Homeost Agents. 2016;30(2 Suppl 3):55-63. PMID: 27498659. [Nghiên cứu hiệu quả và khả năng dung nạp dòng sản phẩm Dr Michaels trên 30 trẻ em bị viêm da dị ứng]