1. Bệnh vảy nến là gì? Tại sao nhiễm trùng lại liên quan?

Bệnh vảy nến là một bệnh da mạn tính do hệ miễn dịch hoạt động quá mức, khiến tế bào da tăng sinh nhanh bất thường, tạo thành các mảng đỏ, dày, có vảy trắng. Bệnh ảnh hưởng đến khoảng 125 triệu người trên toàn thế giới và không lây từ người sang người.

Nhiều bệnh nhân nhận thấy bệnh bùng phát hoặc nặng hơn sau khi bị nhiễm trùng. Đây không phải ngẫu nhiên — nghiên cứu khoa học đã xác nhận rằng vi khuẩn, virus và nấm có thể là những “ngòi nổ” kích hoạt hệ miễn dịch, làm khởi phát hoặc làm trầm trọng thêm bệnh vảy nến.

2. Vi khuẩn và bệnh vảy nến: Liên cầu khuẩn là thủ phạm chính

Trong tất cả các tác nhân nhiễm trùng, vi khuẩn liên cầu nhóm A (Streptococcus pyogenes — thường gây viêm họng) là tác nhân có mối liên hệ rõ ràng nhất với bệnh vảy nến, đặc biệt là vảy nến thể giọt.

Vảy nến thể giọt: Trẻ em và người trẻ tuổi cần lưu ý

Vảy nến thể giọt xuất hiện đột ngột với nhiều chấm đỏ nhỏ trên da, thường gặp ở trẻ em và người trẻ. Nghiên cứu ghi nhận:

• Viêm họng và nhiễm khuẩn đường hô hấp trên là yếu tố kích phát phổ biến nhất, chiếm đến 45% các trường hợp vảy nến thể giọt.
• 70% bệnh nhân vảy nến thể giọt có thể tiến triển thành vảy nến mảng bám mạn tính nếu không được điều trị và kiểm soát kịp thời.
• Nhiễm liên cầu khuẩn và tụ cầu vàng (Staphylococcus aureus) âm thầm, không triệu chứng cũng có thể là nguyên nhân khiến bệnh tái phát.

Cơ chế xảy ra như thế nào? Vi khuẩn tiết ra các “siêu kháng nguyên” — những độc tố kích thích hàng loạt tế bào miễn dịch (tế bào T) hoạt động cùng lúc, tạo ra phản ứng viêm mạnh và không kiểm soát được, từ đó thúc đẩy tế bào sừng da tăng sinh bất thường.

Hình 1: Cơ chế nhiễm trùng kích hoạt bệnh vảy nến

Vi khuẩn, virus và nấm kích hoạt siêu kháng nguyên → hoạt hóa tế bào T → tăng sinh tế bào sừng da → bùng phát vảy nến

Ngoài liên cầu khuẩn, vi khuẩn viêm nha chu (Porphyromonas gingivalis) cũng được ghi nhận trong nghiên cứu năm 2024 là có liên quan đến đợt bùng phát và viêm khớp vảy nến, thông qua việc tăng sản xuất interleukin-17 (IL-17) — một chất trung gian viêm quan trọng.

3. Virus và bệnh vảy nến: Từ HIV đến COVID-19

Nhiều loại virus đã được xác định là có thể kích hoạt hoặc làm nặng thêm bệnh vảy nến, bao gồm:

• HIV/AIDS: Bệnh vảy nến thường xuất hiện và rất khó kiểm soát ở bệnh nhân nhiễm HIV do hệ miễn dịch bị suy yếu toàn diện.
• Viêm gan B và C: Các virus này được ghi nhận liên quan đến khởi phát bệnh vảy nến và cần lưu ý đặc biệt vì một số thuốc điều trị vảy nến có thể ảnh hưởng đến gan.
• Virus Herpes simplex (HSV) và Varicella-Zoster (VZV — virus gây thủy đậu, zona): Đã có báo cáo bệnh vảy nến bùng phát sau khi nhiễm các virus này.
• Cytomegalovirus (CMV) và Chikungunya: Cũng được xác định là yếu tố có thể gây ra hoặc làm trầm trọng hơn bệnh vảy nến.

COVID-19 và vảy nến: Thông tin cập nhật mới nhất (2022–2024)

Đây là thông tin quan trọng với bệnh nhân vảy nến trong bối cảnh hiện nay. Các nghiên cứu gần đây cho thấy:

• Nhiễm SARS-CoV-2 có thể làm nặng hơn bệnh vảy nến: Một nghiên cứu tại Trung Quốc (2022–2023) trên 209 bệnh nhân cho thấy điểm PASI (thước đo mức độ nặng của vảy nến) tăng đáng kể sau khi nhiễm COVID-19. Khoảng 23,6% bệnh nhân có tình trạng vảy nến bùng phát do COVID-19.
• Không nên tự ý ngừng thuốc điều trị vảy nến khi bị COVID-19: Nghiên cứu chỉ ra rằng việc ngừng điều trị trong thời gian nhiễm COVID-19 lại làm tăng nguy cơ bùng phát bệnh.
• Vaccine COVID-19 và vảy nến: Một số trường hợp hiếm gặp ghi nhận vảy nến bùng phát hoặc khởi phát trong vòng 1–90 ngày sau tiêm vaccine. Tuy nhiên, lợi ích của vaccine vẫn vượt trội so với nguy cơ — bệnh nhân không nên từ chối tiêm vaccine mà cần thông báo với bác sĩ để được theo dõi chặt chẽ.

4. Nấm và bệnh vảy nến: Candida và Malassezia

Nấm Candida

Candida albicans là loại nấm thường sống tự nhiên trong cơ thể người, nhưng khi phát triển quá mức, nó có thể làm bùng phát bệnh vảy nến. Một nghiên cứu năm 2024 công bố trên Frontiers in Immunology cho thấy:

• 47% bệnh nhân vảy nến ở các vùng khó điều trị (bộ phận sinh dục, da đầu, nếp gấp) có tình trạng bội nhiễm nấm Candida.
• 34% bệnh nhân có nấm Candida ở khoang miệng; 39% bị nấm móng đi kèm.
• Nấm Candida kích hoạt trục miễn dịch IL-17/IL-23 — chính là con đường viêm trung tâm trong bệnh vảy nến.

Nấm Malassezia

Malassezia là loại nấm men ưa mỡ, sống tự nhiên trên da người. Nghiên cứu cho thấy các mảnh tế bào của Malassezia có thể kích thích tạo mảng vảy nến mới và làm nặng thêm bệnh, đặc biệt ở vùng da đầu. Bệnh nhân vảy nến có kháng thể chống Malassezia trong máu nhiều hơn người bình thường, cho thấy hệ miễn dịch của họ phản ứng mạnh hơn với loại nấm này.

Hình 2: Diễn tiến từ nhiễm liên cầu đến vảy nến mạn tính và điểm can thiệp

Viêm họng do S. pyogenes → vảy nến thể giọt cấp tính → 70% tiến triển thành mảng bám mạn tính nếu không can thiệp kịp thời

5. Bạn cần làm gì để tự bảo vệ mình?

Hiểu rõ mối liên hệ giữa nhiễm trùng và bệnh vảy nến giúp bạn chủ động hơn trong việc kiểm soát bệnh:

• Điều trị sớm các nhiễm trùng thông thường như viêm họng, không để kéo dài.
• Thông báo ngay cho bác sĩ da liễu nếu bạn vừa bị nhiễm trùng và nhận thấy vảy nến bùng phát.
• Không tự ý ngừng thuốc điều trị vảy nến khi bị bệnh nhiễm trùng — hãy hỏi ý kiến bác sĩ trước.
• Chăm sóc vệ sinh răng miệng tốt — viêm nha chu cũng có thể liên quan đến đợt bùng phát.
• Tái khám định kỳ để bác sĩ theo dõi toàn trạng sức khỏe, không chỉ bề mặt da.

Tài liệu tham khảo

1. Zhou S, Yao Z. Roles of Infection in Psoriasis. Int J Mol Sci. 2022;23(13):6955. doi:10.3390/ijms23136955
2. Campione E, Cosio T, et al. Prevalence of fungal colonization among patients with psoriasis in difficult-to-treat areas. Front Immunol. 2024;15:1508489. doi:10.3389/fimmu.2024.1508489
3. Triggering psoriasis: the role of infections and medications. Clin Dermatol. 2007;25(6):606–615. doi:10.1016/j.clindermatol.2007.08.015
4. Triggers for the onset and recurrence of psoriasis: a review and update. Cell Commun Signal. 2024. doi:10.1186/s12964-023-01381-0
5. Biologics protect psoriasis patients from being exacerbated by COVID-19 infection. J Invest Dermatol. 2024. PMC10828055
6. Arifin ANF, et al. New-onset and exacerbation of psoriasis following COVID-19 vaccination: A systematic review. Indian J Dermatol. 2023;68(6):724. doi:10.4103/ijd.ijd_833_22
7. Psoriasis comorbidity management in the COVID era. Front Microbiol. 2023;14:1294056. doi:10.3389/fmicb.2023.1294056
8. Presence of bacteria in psoriatic lesions: A retrospective cohort study. NCBI PMC. 2022. PMC10694571
9. Psoriasis.org – Episode 189: Infections and Psoriasis: A Causal Relationship. National Psoriasis Foundation. 2023.
10. Tirant M, et al. Psoriasis and infection – triggers and mechanisms. Dr Michaels Skin Clinic. 2021.

© Dr Michaels Skin Clinic | drmichaels.com.vn  |  drmichaels.vn